“Nói về Kiến thức luật thì phải chia ra ba mức độ: Biết luật – Hiểu luật – và Vận dụng luật.” (Trích trong cuốn “Tài ba của luật sư” của cố luật sư Nguyễn Ngọc Bích)
Mới đây, trong nhóm – một bạn đã chia sẻ về một tình huống giao thông khá thú vị. Mặc dù cách “hiểu luật” và “vận dụng luật” để xử lý tình huống của bạn ấy có phần hơi tốn kém , nhưng qua câu chuyện đó, tôi nhận ra rằng mình cũng nên chia sẻ lại một số điều đã học từ cuốn sách của cố luật sư Nguyễn Ngọc Bích.
Hi vọng có thể góp thêm cho các bạn một góc nhìn về kiến thức luật,
Biết luật, hiểu luật và vận dụng luật – ba cấp độ quan trọng trong việc nắm vững pháp luật.
Để giải thích rõ hơn về ba mức độ này, tôi xin lấy chính ví dụ mà bạn trong nhóm đã chia sẻ về giao thông. Theo Luật An toàn giao thông đường bộ, có quy định như sau:
- Khi đèn tín hiệu giao thông chuyển sang màu đỏ, người tham gia giao thông phải dừng lại.
- Tuy nhiên, nếu có biển báo cho phép rẽ phải, người lái xe có thể rẽ phải khi đèn đỏ.
- Nếu phương tiện đã vào giao lộ và đèn đỏ bật lên, họ vẫn được phép tiếp tục di chuyển.
1. Biết luật: Đây là mức độ cơ bản nhất. Khi bạn biết luật, bạn biết rõ các quy định của pháp luật và tuân thủ chúng một cách đơn giản. Ví dụ, bạn biết rằng khi đèn tín hiệu đỏ, bạn phải dừng lại, nhưng nếu có biển báo cho phép rẽ phải, bạn có thể làm như vậy mà không lo phạm luật. Nếu bạn đang ở trong giao lộ và đèn chuyển đỏ, bạn biết mình vẫn có quyền đi tiếp. Hầu hết chúng ta đều đang ở mức này.
2. Hiểu luật: Đây là một bước đi xa hơn. Người hiểu luật không chỉ biết các quy định mà còn nắm được lý do tại sao có những quy định đó. Bạn sẽ hiểu rằng việc dừng xe khi đèn đỏ giúp giảm thiểu tai nạn và tắc nghẽn giao thông. Bạn cũng sẽ hiểu lý do tại sao, ở một số giao lộ có biển báo cho phép rẽ phải khi đèn đỏ, vì trong điều kiện giao thông cụ thể, việc rẽ phải không gây nguy hiểm cho người tham gia giao thông. Khi đèn đỏ và phương tiện đã vào giao lộ, bạn sẽ hiểu rằng phương tiện đó đã qua vạch dừng khi đèn tín hiệu chưa chuyển sang đỏ, việc tiếp tục di chuyển sẽ tránh gây bất ngờ cho người phía sau, tránh cản trở, gây ách tắc giao thông cho các phương tiện từ hướng khác khi họ vượt qua giao lộ.
3. Vận dụng luật: Đây là mức độ cao nhất, nơi bạn không chỉ hiểu lý thuyết mà còn áp dụng luật vào các tình huống thực tế.
Ví dụ: Bạn A khi đang vội đi thi, tới giao lộ và thấy đèn đỏ. Bạn A bật tín hiệu xin rẽ phải, vào giao lộ rồi tắt tín hiệu và đi thẳng, vì bạn nghĩ đã vào giao lộ rồi, nên có quyền tiếp tục di chuyển. Tuy nhiên, chẳng may xảy ra va chạm với ông B, làm ông B bị ngã và gãy tay. Ông B yêu cầu bạn A đền chi phí điều trị, thuốc men. Nhưng bạn A lại cho rằng mình không sai nên không chịu đền. Ông B đến nhờ bạn – một luật sư để bắt bạn A phải đền tiền.
Để bảo vệ ông B, bạn phải hiểu rõ tình huống và xem xét các yếu tố liên quan. Ông B đã bị ngã và gãy tay do va chạm giao thông với bạn A, vì vậy bạn phải nghiên cứu các quy định của Luật ATGTĐB để xác định xem bạn A có lỗi hay không? nếu đã xác định lỗi trong vụ va chạm là của A thì yêu cầu A bồi thường như thế nào thì lúc này bạn phải nghiên cứu các quy định về Bồi thường thiệt hại của Bộ luật dân sự. Rồi bằng kỹ năng của mình, bạn phải giải thích để bạn A hiểu và chịu bồi thường cho ông B.
Vậy đấy, biết luật và hiểu luật là hai vấn đề rất khác nhau nhưng hầu như chúng ta dễ nhầm lẫn, điều đó dẫn đến cái sai lầm thường gặp là chúng ta chỉ mới “biết luật” nhưng đã vội “vận dụng luật” điều đó tiềm ẩn những nguy cơ rất lớn. Trong trường hợp trên, nếu may mắn không xảy ra va chạm với ông B dẫn đến việc bị bồi thường thì bạn A cũng có thể bị xử phạt hành chính do hành vi không chấp hành hiệu lệnh của đèn tín hiệu giao thông.
Vì vậy, biết được mình đang ở mức độ nào, biết luật nhưng có thật sự đã hiểu luật hay chưa?
Hiểu và vận dụng luật đúng cách rất quan trọng.
Và thêm một điều, bạn không nên tìm cách “lách luật”, pháp luật giúp duy trì xã hội ở một trật tự nhất định – và an toàn. Đương nhiên không có hệ thống pháp luật nào là hoàn hảo – và nó cần như vậy. Nhưng không phải vì vậy mà khi phát hiện một điểm nào đó còn khiếm khuyết của pháp luật mà ngay lập tức bạn tìm cách “lách”, vì như vậy bạn sẽ làm ảnh hưởng đến trật tự xã hội – mà đã như vậy thì người ta phải tìm cách lập lại trật tự đó bằng việc “xử lý” người “lách”, hoặc chính bạn sẽ tạo ra nguy hiểm cho chính mình.