(Tôi viết cho chính mình, và cho những ai đang giữ nghề bằng cái tâm và sự tử tế)
Tôi nhận vụ án này vào năm 2020.
Khi đó, ông T – một người đàn ông đã ngoài 70 tuổi – đến tìm tôi với một tập hồ sơ mà hầu hết các cơ quan đều từng từ chối tiếp nhận hoặc giải quyết.
Cụ thể, năm 1929 – ông nội của ông mua lại một phần đất của Họ tộc (có xác nhận của chính quyền chế độ VNCH), sau này ông được ông nội để di chúc và được cấp Sổ đỏ năm 1997. Trên đất có nhà thờ họ tộc, rồi sau này từ từ hình thành Chùa (có 1 vị sư nhưng chưa được công nhận là cơ sở tôn giáo), mọi chuyện vẫn bình thường cho đến năm 2006 ông thấy Chùa xây hàng rào kiên cố, ông đến hỏi thì lúc đó mới biết Chùa cũng được cấp Sổ đỏ cũng chính phần đất đó (diện tích khoảng 1/2 trên tổng diện tích đất) và lúc này Chùa cũng đã được công nhận là cơ sở tôn giáo.a
Ông khiếu nại đến UB Tỉnh (cơ quan cấp Sổ đỏ cho Chùa) với 2 nội dung: [1] Thu hồi sổ đỏ đã cấp cho Chùa vì phần đất này ông đã được cấp Sổ đỏ; [2] Yêu cầu những người đang ở đó trả lại Chùa (vốn là nhà thờ của họ tộc) và đất cho gia đình ông.
Đến năm 2008 thì ông nhận được Quyết định giải quyết khiếu nại với nội dung: [1] Bác đơn khiếu nại của ông T; [2] Công nhận đất cho Chùa; và [3] Giao Uỷ ban huyện thu hồi giấy chứng nhận đã cấp cho ông T đối với phần chồng lấn Chùa đang sử dụng.
Sau đó ông được hướng dẫn khiếu nại đến Bộ TN và MT nhưng đơn đi nhiều lần từ năm 2008 đến năm 2012 – 2013 vẫn không được phản hồi – chỉ có những tờ “báo phát” của Bưu điện được trả lại.
Lúc xem hồ sơ thì tôi thấy Quyết định giải quyết khiếu nại của UB tỉnh có một số vấn đề không phù hợp với quy định về giải quyết khiếu nại, cụ thể:
[1] – Vì đây là tranh chấp mà hai bên đều có Sổ đỏ nên theo quy định thì thuộc thẩm quyền giải quyết của Toà án;
[2] – Nội dung Quyết định đó đã giải quyết vượt quá nội dung khiếu nại của người khiếu nại – trong quyết định giải quyết khiếu nại mà lại công nhận Quyền sử dụng đất lại còn chỉ đạo Uỷ ban cấp huyện thu hồi, điều chỉnh giấy chứng nhận Quyền sử dụng đất;
[3] – Không nhìn nhận lỗi trong quá trình cấp Sổ đỏ cho chùa (cấp chồng lấn – 1 phần đất mà 2 Sổ đỏ)
Nhưng vì thời điểm đó thời hiệu khởi kiện đối với Quyết định giải quyết khiếu nại của UB Tỉnh đã không còn; hoặc có phương án là kiện vụ án dân sự (rồi yêu cầu huỷ quyết định hành chính) cũng không khả thi. Trên giấy tờ, mọi cánh cửa pháp lý gần như khép lại.
Nhưng tôi vẫn đọc, đọc lại từ đầu và đọc đi đọc lại rất nhiều lần.
Và,..
Tôi phát hiện UBND huyện chưa bao giờ thực hiện Quyết định đó – hay chí ít ông T chưa nhận được Quyết định nào cuả UB huyện về việc thu hồi đất của mình.
Điều này mở ra một khả năng – “nếu có một hành vi/Quyết định cụ thể thi hành thì thời hiệu có thể được tính lại.” Và rồi tôi nói với ông T: “Cậu phải chờ thêm một lần nữa, có thể mau cũng có thể rất lâu – nhưng còn hi vọng.”
Chúng tôi không kiện ngay. Thay vào đó, tôi hướng dẫn ông thực hiện một vài động tác – cái này cũng có thể gọi là “mánh” hay nói tốt đẹp hơn là “kỹ năng”. Cuối cùng, trong một động thái tưởng là bất lợi – đã có đơn “từ một bên nào đó” yêu cầu UBND huyện thi hành Quyết định của UB tỉnh (sau đây gọi là Quyết định 01 – cho dễ nhớ).
Đó chính là điều tôi chờ,
Năm 2022, UBND huyện ban hành Quyết định 02 – thu hồi một phần đất đã cấp cho ông T (căn cứ ghi trong quyết định là: Thi hành Quyết định 01). Một Quyết định hành chính – tưởng chừng là bất lợi, nhưng với chúng tôi, đó là tia sáng mong manh đầu tiên trong đoạn đường tưởng như đã tắt.
Chúng tôi khởi kiện, và gần hai năm sau, Toà án nhân dân tỉnh tuyên án: hủy cả hai quyết định hành chính (may mắn thay – phần chúng tôi phân tích cũng cùng ý kiến của Toà), trả lại công bằng cho ông T, đêm đó tôi thức gần như đến sáng. Không vì thắng – mà vì bao nhiêu năm âm thầm đấu tranh cuối cùng cũng có kết quả.
Nhưng rồi vụ án bị kháng cáo.
Nhưng không phải người bị kiện mà là Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan là “Chùa” – khi nhận được thông báo kháng cáo, tôi hỏi ông T có lo không? Ông nói với tôi: “lo, lo lắm chứ – có 2 cái mà cậu lo – cái thứ nhất là lo “thua ngược” – cái thứ hai là giờ cậu không có tiền trả Khoẻ, mấy năm nay câụ biết tiền cậu đưa đâu có đủ đâu vô đâu”; “giờ lại đi xa hơn rồi sợ con phiền lòng”
Tôi nói với ông: “đi xa tốn tiền quá thì mình đi xe đò, cậu trả tiền vé xe cho con là được”, ông cười rồi nói: “Ok”
Hỏi vậy thôi, chứ tôi còn lo hơn ông. Phần cũng vì sợ thua ngược, phần cũng vì mới dặn trả tiền xe đò – quên dặn cậu trả tiền cơm
Tôi nhớ rõ cảm giác trong phiên phúc thẩm. Mọi chuyện đang trong chiều hướng tốt khi Toà đánh giá việc người bị kiện là UB tỉnh và UB huyện không kháng cáo; đây là vụ án huỷ quyết định hành chính vậy thì liệu người liên quan kháng cáo có phù hợp không?
Nhưng tại phần tranh luận, phía người liên quan lại đưa ra 1 vài tài liệu “không mới” (đã có trong hồ sơ giai đoạn sơ thẩm – Toà đã đánh giá) nhưng vị đại diện lại đề nghị tạm dừng phiên Toà để kiểm tra chứng cứ rồi mới phát biểu quan điểm.
Khi Toà tạm dừng, tôi đã thấy bất an. Không vì lý lẽ tôi đưa ra yếu – mà vì tôi nhìn thấy sự chênh lệch giữa cái đúng và cái được tin. Rồi điều tôi lo lắng cũng xảy ra: Tòa phúc thẩm sửa án, bác toàn bộ yêu cầu của ông T.
Chúng tôi tiếp tục gửi đơn đề nghị giám đốc thẩm. Nhưng rồi sau một năm, Toà án tối cao cũng ra thông báo rằng “không có căn cứ kháng nghị”. Chỉ vỏn vẹn vài dòng, để đóng lại cả một hành trình mà chúng tôi đã giữ gìn trong từng bước đi đúng luật.
Khi tôi nói với mọi người tôi vẫn sẽ tiếp tục, có người hỏi: “Có cố chấp quá không?,…”
Tôi không trả lời.
Vì tôi không đo đếm nghề bằng thắng – thua. Tôi chỉ biết: nếu ngày ấy tôi không đọc kỹ lại hồ sơ, nếu tôi không chọn cách chờ đợi đúng lúc, nếu tôi không cố giữ một phần công bằng cho ông T – thì “có thể” không ai khác làm điều đó.
Với tôi, vụ án chưa khép lại – chúng tôi vẫn tiếp tục đi, miễn sao khách hàng còn sống – sống mà còn phải sống khoẻ nữa mới có sức đi, còn tin tưởng (và nhớ trả tiền xe đò – chứ cái này căng lắm);
Dù kết quả tạm thời không như mong đợi, nhưng tôi tin – đã có những sự thật được lật lại, có những sai lầm được chỉ tên. Và nếu một ngày, công lý trở lại với đúng nghĩa vốn có, tôi mong sẽ không phải thức trắng đêm vì mừng – mà vì nhẹ lòng.
—
P/s: Tôi viết bài này để trải lòng, viết cho mình và viết cho những người đang giữ nghề bằng cái tâm và sự tử tế. Chỉ là cảm xúc, còn về nội dung xin không bàn sâu, hồ sơ rất dài dòng và không phải ngày một ngày hai.
Vĩnh Long, ngày 23/6/2025